Safranbolu Ou Stad

Gebruik jou ore voor jou oë. Êrens tik 'n kopersmid 'n ritme uit, mossies stry in die dakrand, en voetstappe klik op klip, want hierdie lane is nooit vir motors gebou nie. Die ou stad vul 'n beskutte holte waar klein rivierkloofies bymekaarkom, beskerm teen wind en, vir eeue, teen verandering. Om jou verrys Ottomaanse huise, wit pleister bo donker hout, hul boonste verdiepings leun oor die straat. Die lug ruik na gebrande koffie en suikerstroop. Êrens naby maak iemand Turkse lekkerny.

Die dorp is vernoem na 'n blom. Saffraan, die wêreld se duurste spesery, kom van 'n pers herfskrokus, en dorpies naby Safranbolu kweek dit al eeue lank. Elke draadjie moet met die hand uit die blom se middelpunt gepluk word, duisende blomme vir 'n beskeie fles, wat die prys verklaar. Die oes kom in Oktober en November. Winkels in die basaar verkoop plaaslike saffraan, saffraantee en saffraan-geurige lekkers die hele jaar deur. Ruik voor jy koop. Verkopers sal die fles met graagte oopmaak.

Safranbolu het ryk geword op beweging. Dit het op 'n karavaanpad gelê wat die Swartseekus met die binneland verbind het, en handelaars, drywers en hul diere het alles nodig gehad wat 'n dorp kon verkoop. Saals, skoene, yster, tou, kos, verblyf. Die basaarkwartier waar jy loop, genaamd Çarşı, was die masjien wat hulle voorsien het. Die strate dra steeds die name van gildes. Toe spoorweë en snelweë die handel in die twintigste eeu herlei het, het die dorp se ekonomie gevries, en per ongeluk ook die argitektuur.

Die grootste oorlewende van daardie karavaan-era is Cinci Han, 'n massiewe klipherberg uit die sewentiende eeu, gebou rondom 'n galerybinnehof. Handelaars het bo geslaap, diere en goedere het onder gebly, en die hekke is snags gesluit. Dit werk weer as 'n hotel, maar jy kan gewoonlik in die binnehof instap vir 'n kykie. Nabygeleë neem die badhuis wat in dieselfde tydperk gebou is, steeds baders, met aparte afdelings vir mans en vroue, wat op die tradisionele manier verhit word.

Safranbolu se huise volg 'n selfversekerde patroon. 'n Hoë klip grondvloer, meestal sonder vensters, het diere, gereedskap en voorrade gehou. Woonvertrekke verrys bo in houtraamwerk, witgekalk, met rye luike vensters en erker-oorhange wat op hoekige stutte gestut is. Huishoudings was groot en multi-generasie, so die huise is groot, dikwels ses of agt kamers. Ongeveer 'n duisend geboue in die dorp word wetlik beskerm. UNESCO het Safranbolu in 1994 by die Wêrelderfenislys gevoeg, met verwysing na presies hierdie ensemble.

As jy een van die herehuismuseums binnegaan, trek die interieurs aandag. Kamers is uitgevoer met ingeboude kaste, en sommige versteek 'n klein badkas binne die kasmuur. Plafonne het gekerfde en geverfde houtwerk, elke kamer se patroon verskillend. 'n Paar welgestelde huise het 'n binnenshuise swembad gehad, 'n wye, vlak wasbak in 'n kamer op die grondvloer. Dit was nie vir swem nie. Die water het die lug in die somer afgekoel, die oor behaag en die eienaar as iemand van welstand gemerk.

Let op iets vreemds oor ou Safranbolu. Dit is eintlik twee nedersettings. Çarşı, waar jy staan, is die winterdorp, diggepak in sy beskutte holte. Op die winderige plato daarbo lê Bağlar, die somerkwartier, waar dieselfde families tweede huise tussen wingerde en boorde gehad het. Elke lente het huishoudings met hul beddegoed opwaarts getrek, en elke herfs het hulle weer afgekom. Min dorpe êrens het hierdie seisoenale dubbele lewe so duidelik in klip en hout bewaar.

Gee die basaarlanings 'n rustige lus. Die Yemeniciler Arastası, die arkade van die ligskoenmakers, is 'n wingerdbeskadigde binnehof van klein werkswinkels waar sagte leerskoene eens duisende kere gestik is. Vandag verkoop die stalletjies kant, houtlepels en saffraan, maar die uitleg is ongeskonde. Kopersmede en ysterhandelaars hou winkels in nabygeleë strate, en die ou handelsname oorleef op die tekens. Koop die plaaslike Turkse lekkerny êrens. Safranbolu se weergawe is dig, ruim gestof en met passie geredeneer.

Tussen die winkels staan die dorp se openbare monumente. Die Köprülü Mehmet Paşa-moskee, uit die sewentiende eeu, is begaaf deur 'n familie van beroemde grootvisiers. Die İzzet Mehmet Paşa-moskee, uit die 1790's, is indrukwekkender, met sy breë koepel wat bo die markdakke uitstyg. Fonteine bestaan nog op baie hoeke, sommige loop steeds. 'n Kloktoring uit die laat agtiende eeu hou die tyd dop op die heuwel by die ou regeringsgebou, die geskenk van 'n grootvisier wat naby gebore is.

'n Halwe dag ekstra koop die omgewing. Die dorpie Yörükköy naby bewaar sy eie straat van herehuise met baie minder besoekers. Bo die Tokatlı-kloof kruis 'n ou klip-akwaduk, wat in die laat agtiende eeu gerestoureer is onder dieselfde vizier wat die kloktoring gebou het, die kloof op hoë boë. 'n Moderne glas-uitkykplatform hang oor die kloofmuur nie ver weg nie, vir diegene wat van hul vertikaal uitsigte hou.

Vir die dorp se beste portret, klim Hıdırlık-heuwel aan die suidelike rand. Die pad neem miskien 'n kwartier, en die terras bo kyk uit oor die hele kom van die ou stad. Van daar af vou die rooi dakke ineen soos visskubbe, minarette staan uit die massa, en die klowe wys groen om die kante. Sonsondergang is die gewilde uur, tereg. Fotograwe wag in rye vir die oomblik dat die teëls dieprooi gloei.

Eindig terug in 'n laan, enige laan, terwyl die winkels sluit. Die aand maak die dorp leeg van dagbesoekers, en die huise neem weer oor. Verligte vensters, die gemompel van televisies, 'n bromponie iewers, katte op warm klip. Hierdie geboue het sulke aande aaneenlopend sedert die karavaandae gekyk. Niks hier is deur plan alleen bewaar nie. 'n Handelspad het beweeg, tyd het stadiger geword, en mense het eenvoudig in hul grootouers se kamers bly woon. Bly vir die stilte as jy kan. Dit is die dorp se oudste produk.