Oude stad Safranbolu

Luister eerst, kijk eerst. Ergens tikt een kopersmid een ritme, mussen tjilpen onder de dakrand en voetstappen klikken op de stenen, want deze straatjes zijn nooit voor auto's aangelegd. De oude stad vult een beschutte vallei waar kleine rivierkloven samenkomen, beschermd tegen de wind en, eeuwenlang, tegen verandering. Om je heen verrijzen Ottomaanse huizen, wit pleisterwerk boven donker hout, de bovenverdiepingen leunend over de straat. De lucht ruikt naar gebrande koffie en suikerstroop. Ergens in de buurt maakt iemand Turks fruit.

De stad is vernoemd naar een bloem. Saffraan, 's werelds duurste specerij, komt van een paarse herfstkrokus, en dorpen in de buurt van Safranbolu verbouwen het al eeuwen. Elk draadje moet met de hand uit het hart van de bloem worden geplukt, duizenden bloemen voor een bescheiden potje, wat de prijs verklaart. De oogst vindt plaats in oktober en november. Winkels op de bazaar verkopen het hele jaar door lokale saffraan, saffraanthee en snoepgoed met saffraangeur. Ruik voordat je koopt. Verkopers openen de pot graag voor u.

Safranbolu werd rijk door de handel. De stad lag aan een karavaanroute die de Zwarte Zeekust met het binnenland verbond, en handelaren, koetsiers en hun dieren hadden alles nodig wat een stad te bieden had: zadels, schoenen, ijzer, touw, voedsel en onderdak. De bazaarwijk waar u nu loopt, Çarşı genaamd, was de machine die hen van alles voorzag. De straten dragen nog steeds de namen van gilden. Toen spoorwegen en snelwegen in de twintigste eeuw de handel omleidden, kwam de economie van de stad tot stilstand, en per ongeluk ook de architectuur.

Het meest imposante overblijfsel uit dat karavaantijdperk is Cinci Han, een massieve stenen herberg uit de zeventiende eeuw, gebouwd rond een binnenplaats met galerijen. Handelaren sliepen boven, dieren en goederen bleven beneden, en 's nachts werden de poorten gesloten. Het functioneert nu weer als hotel, maar u kunt meestal wel even de binnenplaats op lopen om een kijkje te nemen. Vlakbij ligt het badhuis uit dezelfde periode, dat nog steeds badgasten ontvangt, met aparte gedeeltes voor mannen en vrouwen, verwarmd op de traditionele manier.

De huizen van Safranbolu volgen een vast patroon. Een hoge stenen begane grond, meestal zonder ramen, bood onderdak aan dieren, gereedschap en voorraden. De woonvertrekken verrijzen daarboven in vakwerk, witgekalkt, met rijen ramen met luiken en erkers die rusten op schuine steunbalken. De huishoudens waren groot en bestonden uit meerdere generaties, waardoor de huizen ruim zijn, vaak met zes of acht kamers. Ongeveer duizend gebouwen in de stad zijn wettelijk beschermd. UNESCO heeft Safranbolu in 1994 toegevoegd aan de Werelderfgoedlijst, juist vanwege dit ensemble.

Als u een van de herenhuizen bezoekt, zijn de interieurs zeker de moeite waard. Kamers zijn voorzien van ingebouwde kasten, en sommige verbergen een kleine badkamer in de kastwand. Plafonds zijn versierd met houtsnijwerk en beschilderingen, waarbij het patroon per kamer verschilt. Enkele rijke huizen hadden een binnenzwembad, een breed, ondiep bassin in een kamer op de begane grond. Het was niet bedoeld om in te zwemmen. Het water koelde de lucht in de zomer, was een aangename geur en verraadde dat de eigenaar welgesteld was.

Let op iets bijzonders aan het oude Safranbolu. Het bestaat eigenlijk uit twee nederzettingen. Çarşı, waar u nu staat, is de winterstad, dicht opeengepakt in een beschutte vallei. Op het winderige plateau erboven ligt Bağlar, de zomerwijk, waar dezelfde families tweede huizen hadden te midden van wijngaarden en boomgaarden. Elk voorjaar verhuisden de gezinnen met hun beddengoed naar boven, en elk najaar kwamen ze weer terug. Weinig steden hebben dit seizoensgebonden dubbelleven zo duidelijk bewaard in steen en hout.

Wandel rustig door de straatjes van de bazaar. De Yemeniciler Arastası, de arcade van de schoenmakers, is een met wijnranken beschaduwde binnenplaats met kleine werkplaatsen waar ooit duizenden leren schoenen werden genaaid. Tegenwoordig verkopen de kraampjes kant, houten lepels en saffraan, maar de indeling is intact gebleven. Kopersmeden en ijzerbewerkers hebben hun winkels in de nabijgelegen straten, en de oude handelsnamen zijn nog steeds te lezen op de uithangborden. Koop ergens de lokale Turkse lekkernij. De variant uit Safranbolu is compact, rijkelijk bestrooid met poedersuiker en wordt met veel passie besproken.

Tussen de winkels staan de openbare monumenten van de stad. De Köprülü Mehmet Paşa-moskee uit de zeventiende eeuw werd geschonken door een familie van beroemde grootviziers. De İzzet Mehmet Paşa-moskee uit de jaren 1790 is grootser, met zijn brede koepel die boven de marktdaken uitsteekt. Op veel hoeken staan nog fonteinen, waarvan sommige nog steeds werken. Een klokkentoren uit de late achttiende eeuw geeft de tijd aan op de heuvel bij het oude regeringsgebouw, een geschenk van een grootvizier die in de buurt geboren is.

Met een halve dag extra kun je de omgeving verkennen. Het nabijgelegen dorp Yörükköy heeft een eigen straat met herenhuizen, die veel minder bezoekers trekt. Boven de Tokatlı-kloof overspant een oud stenen aquaduct, gerestaureerd aan het einde van de achttiende eeuw door dezelfde vizier die de klokkentoren bouwde, de kloof met hoge bogen. Niet ver daarvandaan hangt een modern glazen uitkijkplatform boven de kloofwand, voor wie van een verticaal uitzicht houdt.

Voor het mooiste uitzicht op de stad beklimt u de Hıdırlık-heuvel aan de zuidelijke rand. De wandeling duurt ongeveer een kwartier en vanaf het terras boven heeft u een prachtig uitzicht over de hele oude stad. Van daaruit lijken de rode daken als visschubben in elkaar te grijpen, steken de minaretten boven de massa uit en is de kloof aan de randen groen. Zonsondergang is terecht het populairste uur. Fotografen staan in rijen te wachten tot de dakpannen dieprood oplichten.

U eindigt weer in een steegje, maakt niet uit welk, terwijl de winkels hun deuren sluiten. 's Avonds loopt de stad leeg van de dagtoeristen en nemen de huizen het weer over. Verlichte ramen, het gemurmel van televisies, ergens een scooter, katten op warme stenen. Deze gebouwen hebben dergelijke avonden al sinds de tijd van de karavanen onafgebroken gadegeslagen. Niets hier is alleen door planning bewaard gebleven. Een handelsroute liep door, de tijd leek stil te staan en de mensen bleven gewoon in de kamers van hun grootouders wonen. Blijf hier voor de rust, als je kunt. Het is het oudste product van de stad.