साफ्रानबोलू जुने शहर

डोळ्यांनी पाहण्याआधी कानांचा वापर करा. कुठेतरी एक तांब्याचा कारागीर तालबद्ध ठोके मारत आहे, चिमण्या छपरात भांडत आहेत आणि दगडांवर पावलांचा आवाज येत आहे, कारण या गल्ल्या गाड्यांसाठी कधीच बांधल्या गेल्या नव्हत्या. हे जुने शहर एका सुरक्षित दरीत वसलेले आहे, जिथे लहान नद्यांच्या घळ्या एकत्र येतात; हे शहर वाऱ्यापासून आणि शतकानुशतके बदलांपासून संरक्षित आहे. तुमच्या सभोवताली ओटोमनकालीन घरे उभी आहेत, गडद लाकडावर पांढरा गिलावा, आणि त्यांचे वरचे मजले रस्त्यावर झुकलेले आहेत. हवेत भाजलेल्या कॉफीचा आणि साखरेच्या पाकाचा सुगंध दरवळत आहे. जवळच कुठेतरी कोणीतरी 'टर्किश डिलाईट' बनवत आहे.

या शहराचे नाव एका फुलावरून ठेवले आहे. केशर, जगातील सर्वात महागडा मसाला, शरद ऋतूतील जांभळ्या रंगाच्या क्रोकस फुलापासून मिळतो आणि साफ्रांबोलूजवळील गावे शतकानुशतके त्याची लागवड करत आहेत. प्रत्येक धागा फुलाच्या मध्यभागातून हाताने तोडावा लागतो, एका लहानशा बरणीसाठी हजारो फुले तोडावी लागतात, ज्यामुळे त्याची किंमत जास्त असते. ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरमध्ये याची कापणी होते. बाजारातील दुकानांमध्ये वर्षभर स्थानिक केशर, केशराचा चहा आणि केशराचा सुगंध असलेल्या मिठाई विकल्या जातात. खरेदी करण्यापूर्वी वास घ्या. विक्रेते आनंदाने बरणी उघडतील.

साफ्रानबोलूची भरभराट व्यापाराच्या जोरावर झाली. ते काळ्या समुद्राच्या किनाऱ्याला देशाच्या अंतर्गत भागाशी जोडणाऱ्या व्यापारी मार्गावर वसलेले होते, आणि व्यापारी, चालक व त्यांच्या जनावरांना शहरात विकल्या जाणाऱ्या प्रत्येक गोष्टीची गरज होती. खोगीर, जोडे, लोखंड, दोर, अन्न, निवास. तुम्ही ज्या बाजारपेठेच्या भागातून चालत आहात, ज्याला 'चारशी' (Çarşı) म्हणतात, तो त्यांना पुरवठा करणारी एक यंत्रणाच होती. तिथल्या रस्त्यांवर आजही व्यापारी संघटनांची नावे आहेत. विसाव्या शतकात जेव्हा रेल्वे आणि महामार्गांनी व्यापाराचे मार्ग बदलले, तेव्हा शहराची अर्थव्यवस्था ठप्प झाली आणि योगायोगाने, तिथली वास्तुकलाही गोठून गेली.

त्या व्यापारी युगातील सर्वात भव्य अवशेष म्हणजे 'सिंची हान' (Cinci Han), सतराव्या शतकातील एक प्रचंड दगडी धर्मशाळा, जी एका गॅलरीयुक्त अंगणाभोवती बांधलेली आहे. व्यापारी वरच्या मजल्यावर झोपत, जनावरे आणि माल खालच्या मजल्यावर राहत, आणि रात्रीच्या वेळी प्रवेशद्वार बंद केले जात असे. ते पुन्हा हॉटेल म्हणून कार्यरत आहे, पण तुम्ही सहसा अंगणात डोकावून पाहू शकता. जवळच, त्याच काळात बांधलेले स्नानगृह आजही स्नान करण्यासाठी खुले आहे, ज्यात पुरुष आणि महिलांसाठी स्वतंत्र विभाग असून ते पारंपरिक पद्धतीने गरम केले जाते.

साफ्रानबोलूची घरे एका विशिष्ट रचनेचे अनुसरण करतात. उंच दगडी तळमजल्यावर, जो बहुतेक वेळा खिडक्याविरहित असे, जनावरे, अवजारे आणि साठवणुकीची जागा असे. वरच्या मजल्यावर लाकडी चौकटीच्या, पांढऱ्या रंगाने रंगवलेल्या राहण्याच्या खोल्या असून, त्यात शटर लावलेल्या खिडक्यांच्या रांगा आणि तिरकस आधारांवर टेकवलेले छज्जे आहेत. कुटुंबे मोठी आणि बहु-पिढीची होती, त्यामुळे घरे मोठी असून, अनेकदा सहा किंवा आठ खोल्यांची असत. शहरातील सुमारे एक हजार इमारतींना कायदेशीर संरक्षण आहे. युनेस्कोने १९९४ मध्ये साफ्रानबोलूला जागतिक वारसा स्थळांच्या यादीत समाविष्ट केले आणि त्यासाठी नेमक्या याच वास्तूसमूहाचा उल्लेख केला.

जर तुम्ही एखाद्या हवेलीच्या संग्रहालयात प्रवेश केला, तर तेथील अंतर्गत सजावट लक्ष वेधून घेते. खोल्यांमध्ये भिंतीतच बांधलेली कपाटे आहेत आणि काही खोल्यांमध्ये तर कपाटाच्या भिंतीच्या आत एक लहान स्नानगृह लपलेले आहे. छतावर कोरीव आणि रंगवलेले लाकडी काम असून, प्रत्येक खोलीतील नमुना वेगळा आहे. काही श्रीमंत घरांमध्ये तळमजल्यावरील खोलीत एक रुंद, उथळ कुंड असलेला इनडोअर पूल असायचा. तो पोहण्यासाठी नव्हता. उन्हाळ्यात पाण्यामुळे हवा थंड व्हायची, कानांना आनंद मिळायचा आणि मालक श्रीमंत असल्याची ओळख मिळायची.

जुन्या साफ्रांबोलूबद्दल एक विचित्र गोष्ट लक्षात घ्या. खरं तर ती दोन वस्त्यांची मिळून बनलेली आहे. तुम्ही जिथे उभे आहात ते चारशी हे हिवाळी शहर, त्याच्या सुरक्षित दरीत दाटीवाटीने वसलेले आहे. त्याच्या वरील हवेशीर पठारावर बागलार, उन्हाळी वस्ती वसलेली आहे, जिथे तीच कुटुंबे द्राक्षांच्या आणि फळांच्या बागांमध्ये दुसरी घरे ठेवत असत. प्रत्येक वसंत ऋतूत, कुटुंबे आपले सामान घेऊन डोंगरावर जात आणि प्रत्येक शरद ऋतूत ते परत खाली येत. जगातल्या फार कमी शहरांनी दगड आणि लाकडातून हे हंगामी दुहेरी जीवन इतक्या स्पष्टपणे जपले आहे.

बाजारातील गल्ल्यांमधून आरामात एक चक्कर मारा. येमेनिसिलर अरास्तासी, म्हणजे हलक्या चपला बनवणाऱ्यांची कमान, हे वेलींनी सावली दिलेले एक अंगण आहे, जिथे एकेकाळी हजारो मऊ चामड्याच्या चपला शिवल्या जात असत. आज येथील दुकानांमध्ये लेस, लाकडी चमचे आणि केशर विकले जाते, पण मूळ रचना तशीच आहे. जवळच्या रस्त्यांवर तांब्याचे कारागीर आणि लोखंडाचे व्यापारी आपली दुकाने चालवतात आणि जुनी व्यापारी नावे पाट्यांवर अजूनही टिकून आहेत. कुठेतरी स्थानिक 'टर्किश डिलाईट' विकत घ्या. साफ्रांबोलूची आवृत्ती दाट, भरपूर पावडर टाकलेली असते आणि त्यावर जोरदार वादविवाद होतात.

दुकानांच्या मध्ये शहराची सार्वजनिक स्मारके उभी आहेत. सतराव्या शतकातील कोप्रुलू मेहमेत पाशा मशीद, प्रसिद्ध वजीरांच्या कुटुंबाने दान केली होती. १७९० च्या दशकातील इझेट मेहमेत पाशा मशीद अधिक भव्य आहे, तिचा रुंद घुमट बाजाराच्या छतांच्या वर उंच जातो. अनेक चौकांमध्ये कारंजे अजूनही टिकून आहेत, त्यापैकी काही अजूनही चालू आहेत. जुन्या सरकारी इमारतीजवळील टेकडीवर अठराव्या शतकाच्या उत्तरार्धातील एक घड्याळ-स्तंभ वेळ दाखवतो, जो जवळच जन्मलेल्या एका वजीराने भेट म्हणून दिला होता.

अर्धा दिवस जास्त खर्च केल्यास आजूबाजूचा परिसर पाहता येतो. जवळच्या योरुक्कॉय गावात भव्य वाड्यांची स्वतःची एक गल्ली आहे, जिथे खूपच कमी पर्यटक येतात. तोकात्ली दरीच्या वर, एक जुना दगडी जलसेतू आहे, जो अठराव्या शतकाच्या उत्तरार्धात त्याच वजीराच्या देखरेखीखाली पुनर्संचयित करण्यात आला होता, ज्याने तो घंटाघर बांधला होता. हा जलसेतू उंच कमानींवरून दरी ओलांडतो. ज्यांना सरळ रेषेतील दृश्ये आवडतात, त्यांच्यासाठी जवळच दरीच्या भिंतीवर एक आधुनिक काचेचा निरीक्षण मंच आहे.

शहराचे सर्वोत्तम छायाचित्र घेण्यासाठी, दक्षिणेकडील काठावर असलेल्या हिदिरलिक टेकडीवर चढा. या वाटेवर जायला साधारण पंधरा मिनिटे लागतात आणि माथ्यावरील टेरेसवरून जुन्या शहराचा संपूर्ण द्रोणभाग दिसतो. तिथून, लाल रंगाची छपरे माशांच्या खवल्यांप्रमाणे एकमेकांत गुंतलेली दिसतात, मिनार त्या गर्दीतून उठून दिसतात आणि दऱ्यांच्या कडांवर हिरवळ पसरलेली दिसते. सूर्यास्ताची वेळ ही इथली सर्वात लोकप्रिय वेळ आहे, आणि ती योग्यच आहे. कौले गडद लाल रंगात उजळून निघण्याच्या क्षणासाठी छायाचित्रकार रांगेत वाट पाहत असतात.

दुकाने बंद झाल्यावर कोणत्याही गल्लीत परत या. संध्याकाळ दिवसा येणाऱ्या पर्यटकांविना शहर ओस पडते आणि घरे पुन्हा गजबजून जातात. उजेडाने उजळलेल्या खिडक्या, टेलिव्हिजनचा मंद आवाज, कुठेतरी एक स्कूटर, उबदार दगडांवर बसलेली मांजरे. व्यापारी तांड्यांच्या काळापासून या इमारती अशा संध्याकाळ अविरतपणे पाहत आल्या आहेत. येथील कोणतीही गोष्ट केवळ नियोजनाने जपली गेली नाही. व्यापारी मार्ग पुढे सरकला, काळ मंदावला आणि लोक फक्त आपल्या आजी-आजोबांच्या खोल्यांमध्ये राहत राहिले. शक्य असल्यास येथील शांततेसाठी येथे थांबा. हीच या शहराची सर्वात जुनी ओळख आहे.