Stare Miasto w Safranbolu

Użyj uszu przed oczami. Gdzieś kotlarz wystukuje rytm, wróble kłócą się w okapach, a kroki stukają o kamień, bo te uliczki nigdy nie były zbudowane dla samochodów. Stare miasto wypełnia osłoniętą kotlinę, gdzie spotykają się małe wąwozy rzeczne, chronione przed wiatrem i, przez wieki, przed zmianami. Wokół wznoszą się osmańskie domy, biały tynk na ciemnym drewnie, ich górne piętra pochylają się nad ulicą. W powietrzu unosi się zapach palonej kawy i syropu cukrowego. Gdzieś w pobliżu ktoś przygotowuje rachatłukum.

Miasto wzięło swoją nazwę od kwiatu. Szafran, najdroższa przyprawa świata, pochodzi z fioletowego krokusa jesiennego, a wioski w pobliżu Safranbolu uprawiają go od wieków. Każdą nić trzeba ręcznie zrywać z wnętrza kwiatu – tysiące kwiatów na skromny słoik, co tłumaczy cenę. Zbiory przypadają w październiku i listopadzie. Sklepy na bazarze sprzedają lokalny szafran, herbatę szafranową i słodycze o zapachu szafranu przez cały rok. Powąchaj, zanim kupisz. Sprzedawcy chętnie otworzą słoik.

Safranbolu wzbogaciło się dzięki ruchowi. Leżało na szlaku karawanowym łączącym wybrzeże Morza Czarnego z wnętrzem kraju, a kupcy, kierowcy i ich zwierzęta potrzebowali wszystkiego, co miasto mogło sprzedać. Siodła, buty, żelazo, liny, jedzenie, noclegi. Dzielnica bazarów, po której się przechadzasz, zwana Çarşı, była maszyną, która ich zaopatrywała. Na jej ulicach wciąż widnieją nazwy cechów. Kiedy w XX wieku koleje i autostrady zmieniły kierunek handlu, gospodarka miasta zamarła, a wraz z nią, niespodziewanie, jego architektura.

Najwspanialszym zachowanym zabytkiem z czasów karawan jest Cinci Han, masywna kamienna karczma z XVII wieku, zbudowana wokół dziedzińca z krużgankami. Kupcy spali na górze, zwierzęta i towary na dole, a bramy były zamykane na noc. Znów pełni funkcję hotelu, ale zazwyczaj można wejść na dziedziniec, żeby go zobaczyć. Nieopodal, w tym samym okresie, znajduje się łaźnia, która nadal przyjmuje kąpiących się, z oddzielnymi częściami dla mężczyzn i kobiet, ogrzewanymi w tradycyjny sposób.

Domy w Safranbolu nawiązują do pewnego schematu. Wysoki, kamienny parter, w większości pozbawiony okien, służył za miejsce dla zwierząt, narzędzi i magazynów. Powyżej wznoszą się pomieszczenia mieszkalne z drewnianymi szkieletami, bielone wapnem, z rzędami okiennic i wykuszami wspartymi na ukośnych słupach. Gospodarstwa były duże i wielopokoleniowe, dlatego domy były duże, często sześcio- lub ośmiopokojowe. Około tysiąca budynków w mieście jest prawnie chronionych. UNESCO wpisało Safranbolu na Listę Światowego Dziedzictwa w 1994 roku, wymieniając właśnie ten zespół.

Jeśli wejdziesz do któregoś z muzeów dworskich, wnętrza zwracają uwagę. Pokoje są wyłożone wbudowanymi szafami, a niektóre skrywają maleńką toaletę kąpielową w ścianie szafki. Sufity zdobią rzeźbione i malowane elementy drewniane, a każdy pokój ma inny wzór. Kilka zamożnych domów posiadało kryty basen – szeroki, płytki basen w pomieszczeniu na parterze. Nie służył on do pływania. Woda chłodziła powietrze latem, cieszyła ucho i świadczyła o zamożności właściciela.

Zauważ coś dziwnego w starym Safranbolu. To tak naprawdę dwie osady. Çarşı, gdzie stoisz, to zimowe miasto, ciasno upchnięte w osłoniętej kotlinie. Na wietrznym płaskowyżu powyżej leży Bağlar, letnia dzielnica, gdzie te same rodziny utrzymywały drugie domy wśród winnic i sadów. Każdej wiosny rodziny wnosiły swoją pościel pod górę, a każdej jesieni wracały na dół. Niewiele miast zachowało tak wyraźnie tę sezonową podwójną egzystencję w kamieniu i drewnie.

Nadaj bazarowym uliczkom niespieszną pętlę. Yemeniciler Arastası, pasaż lekkiego obuwia, to ocieniony winoroślą dziedziniec z maleńkimi warsztatami, w których niegdyś szyto tysiące miękkich skórzanych butów. Dziś na jego straganach można kupić koronki, drewniane łyżki i szafran, ale układ pozostał nienaruszony. W pobliskich ulicach działają kowalowie i kowale, a na szyldach wciąż widnieją stare nazwy handlowe. Kup gdzieś lokalny turecki przysmak. Wersja Safranbolu jest gęsta, hojnie posypana i o której dyskutuje się z pasją.

Pomiędzy sklepami stoją publiczne zabytki miasta. Meczet Mehmeta Paszy w Köprülü, z XVII wieku, został ufundowany przez rodzinę słynnych wielkich wezyrów. Meczet Mehmeta Paszy w İzzet, z lat 90. XVIII wieku, jest bardziej okazały, a jego szeroka kopuła wznosi się ponad dachy targowiska. Na wielu rogach zachowały się fontanny, niektóre wciąż działają. Wieża zegarowa z końca XVIII wieku odmierza czas na wzgórzu przy dawnym pałacu rządowym, dar wielkiego wezyra urodzonego w pobliżu.

Pół dnia dodatkowo można zwiedzić okolicę. Pobliska wieś Yörükköy zachowała własną ulicę rezydencji, odwiedzaną przez znacznie mniej turystów. Nad wąwozem Tokatlı, na wysokich łukach, przecina kanion stary kamienny akwedukt, odrestaurowany pod koniec XVIII wieku pod rządami tego samego wezyra, który zbudował wieżę zegarową. Nieopodal, nad ścianą wąwozu, znajduje się nowoczesna, szklana platforma widokowa, przeznaczona dla tych, którzy lubią widoki w pionie.

Aby zobaczyć najlepszy portret miasta, wejdź na wzgórze Hıdırlık na południowym krańcu. Droga zajmuje około kwadransa, a z tarasu na szczycie roztacza się widok na całą misę starego miasta. Stamtąd czerwone dachy splatają się niczym rybie łuski, minarety wyrastają z masywu, a wąwozy zielenią się na krawędziach. Zachód słońca to zasłużenie popularna pora. Fotografowie czekają w rzędach na chwilę, gdy dachówki rozbłysną głęboką czerwienią.

Zakończ w zaułku, dowolnym zaułku, gdy sklepy zamykają się. Wieczorem miasto opustoszało z jednodniowych turystów, a domy znów przejęły kontrolę. Rozświetlone okna, szum telewizorów, gdzieś skuter, koty na ciepłym kamieniu. Te budynki obserwowały takie wieczory nieprzerwanie od czasów karawaningu. Nic tu nie zostało zachowane tylko dzięki planowi. Szlak handlowy się poruszał, czas zwalniał, a ludzie po prostu nadal mieszkali w pokojach dziadków. Zostańcie, jeśli możecie, dla ciszy. To najstarszy produkt w mieście.