ओडुनपाझारी ऐतिहासिक जिल्हा

इथल्या गल्ल्या उतारावर आहेत आणि फरसबंदी असमान आहे, म्हणून वर पाहण्यापूर्वी आपल्या पायांकडे लक्ष द्या. मग वर पाहा. दोन्ही बाजूंची घरे लाकडी चौकटीची आहेत आणि त्यांना गेरू, गडद लाल, निळा, मोहरी अशा गडद रंगांनी रंगवले आहे. वरचे मजले रस्त्यावर इतके पुढे झुकलेले आहेत की ते जवळजवळ रस्त्याला मिळतात. जवळपास कुठेतरी तुम्हाला मऊ दगडावर धातू घासल्याचा एकसारखा आवाज ऐकू येईल. तो आवाज एका कोरीव काम करणाऱ्या कारागिराचा आहे, आणि याच कारणामुळे हा परिसर महत्त्वाचा आहे.

हे नाव शब्दशः आहे. ओडुन पाझारी म्हणजे लाकडाचा बाजार. याच उतारावरून शहरात लाकूड आणि सरपण आणले जायचे आणि त्यांची देवाणघेवाण व्हायची. एस्कीशेहिर येथूनच बाहेरच्या दिशेने विस्तारले आणि बऱ्याच काळासाठी हा त्याचा निवासी केंद्रबिंदू होता. खालील उर्वरित शहर आधुनिक, सपाट आणि सरळ रेषांमध्ये वसलेले आहे. इथला आराखडा जुना आणि खूपच कमी सुव्यवस्थित आहे. काही डझन मीटरपेक्षा जास्त काहीही सरळ नाही.

तुम्ही कोणत्याही गोष्टीचा फोटो काढण्यापूर्वी बांधकाम पद्धत समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. सुरुवातीला लाकडी खांब आणि तिरकस आधारांची चौकट उभारली गेली. त्यामधील फटी उन्हात वाळवलेल्या मातीच्या विटा किंवा दगडमातीने भरल्या जात, नंतर त्यावर गिलावा करून रंग दिला जात असे. अशा प्रकारची रचना भूकंपात फुटून जाण्याऐवजी लवचिक राहते. छप्पर गळत असल्यास ती सडते सुद्धा. जिथे जुना गिलावा निघून गेला आहे, तिथे तुम्हाला त्याखाली लाकडी सांगाडा दिसतो. अशा बांधकामाचे संपूर्ण रस्ते केवळ काही मोजक्या तुर्की शहरांमध्येच टिकून आहेत.

बाहेर आलेल्या वरच्या मजल्याला एक नाव आहे, 'कुंबा'. यामुळे जमिनीचा भाग न व्यापता मजल्याची जागा मिळत असे आणि खालच्या रस्त्यावर सावली पडत असे. कुंबामधील खिडक्या अशा प्रकारे बसवलेल्या असतात की, आत असलेली व्यक्ती न दिसता खाली गल्ली पाहू शकेल. जाताना समोरच्या दारांकडे लक्ष द्या. काहींना वेगवेगळ्या उंचीवर दोन ठोके असतात, एक जड आणि एक हलका, जेणेकरून त्या आवाजावरून घरातील लोकांना कळायचे की बाहेर पुरुष किंवा स्त्री थांबली आहे.

थोडे पुढे गेल्यावर तुम्हाला एका अंगणाभोवती दगडी इमारतींचा एक मोठा समूह दिसेल. हे कुर्सुनलू कॉम्प्लेक्स आहे, सोळाव्या शतकातील ओटोमनकालीन बांधकाम. यामध्ये एक मशीद, एक निवासस्थान, गरिबांसाठी स्वयंपाकघर आणि प्रवाशांसाठी निवासाची सोय यांचा समावेश होता. तुर्की भाषेत 'कुरशुन' म्हणजे शिसे, आणि हे नाव घुमटांवर लावलेल्या शिशाच्या पत्र्यांवरून आले आहे. आज अंगणाच्या सभोवतालच्या खोल्यांमध्ये हस्तकला कार्यशाळा आणि एका अशा खनिजाला समर्पित एक छोटे संग्रहालय आहे, ज्याबद्दल तुम्ही कदाचित ऐकले नसेल.

हे खनिज म्हणजे मीरशाउम, ज्याला तुर्की भाषेत 'लुलेटाशी' म्हणतात. हा एक मऊ, खडूच्या रंगाचा पांढरा दगड आहे जो पृथ्वीवर फक्त काही ठिकाणी जमिनीखाली तयार होतो, आणि एस्कीशेहिरच्या आसपासचे साठे त्यापैकी सर्वात महत्त्वाचे आहेत. खाणकामगार ते मोठ्या ढिगाऱ्यांच्या स्वरूपात खणून काढतात. जमिनीतून ताजे काढल्यावर ते ओलसर आणि चाकूने कापण्याइतके मऊ असते. जसजसे ते सुकते, तसतसे ते कठीण होते. मऊपणाचा तो अल्पकाळच कोरीवकाम शक्य करतो.

जर एखादी कार्यशाळा उघडी असेल, तर काही मिनिटे एखाद्या कोरीवकाम करणाऱ्या कारागिराला पाहा. तो दगडाचा ठोकळा भिजवतो, बाहेरील कवच खरवडून काढतो, आणि मग लहान आकड्यासारख्या पात्यांनी त्याला आकार देतो. त्याची धूळ बारीक आणि फिकट असते आणि ती प्रत्येक गोष्टीत शिरते. येथील बहुतेक उत्पादन हे चेहरे, प्राणी आणि जहाजांच्या आकारात कोरलेल्या धूम्रपानाच्या नळ्या असतात. येथे एक असा भाग आहे ज्याची लोक क्वचितच अपेक्षा करतात — मीरशाउम पाईप वापरल्याने त्याचा रंग बदलतो. तंबाखूचे तेल सच्छिद्र दगडात मुरते आणि वर्षानुवर्षे पांढऱ्यापासून मधापर्यंत आणि नंतर गडद अंबर रंगात बदलते.

टेकडीवर पुढे गेल्यावर एक पूर्णपणे वेगळीच गोष्ट उभी आहे. ओडुनपाझारी आधुनिक संग्रहालय २०१९ मध्ये उघडले, ही एक समकालीन कलादालन आहे जी वेगवेगळ्या आकारांच्या लाकडी पेट्या एकावर एक रचून बांधली आहे. जपानी वास्तुविशारद केंगो कुमा यांनी याची रचना केली आहे. रस्त्यावरून पाहिल्यास ते चौकोनी ओंडक्यांचा ढिगारा असल्यासारखे दिसते, जे त्याच्या सभोवतालच्या जुन्या लाकडी वस्तीला दिलेले थेट उत्तर आहे. आतमध्ये पांढऱ्या रंगाच्या गॅलरी आणि वरून प्रकाश येणारा एक उंच स्तंभ आहे. ते येथे योग्य आहे की नाही यावर स्थानिक पातळीवर अजूनही वाद सुरू आहे.

रंगांबद्दलही वाद आहेत. यापैकी बहुतेक घरांची गेल्या काही दशकांत पुनर्बांधणी करण्यात आली आहे आणि रंगसंगती अचूकतेइतकीच परिणामासाठीही निवडली गेली आहे. या वस्तीच्या जुन्या छायाचित्रांमध्ये अधिक साधा पांढरा आणि फिकट रंग दिसतो. यामुळे ही पुनर्बांधणी चुकीची ठरत नाही. याचा अर्थ असा होतो की तुम्ही एकोणिसाव्या शतकातील अवशेषाऐवजी, नगरपालिकेने घेतलेला निर्णय पाहत आहात. परिणामाचा आनंद घ्या, पण ते काय आहे हे जाणून घ्या.

जेवणासाठी थांबा. इथली प्रादेशिक मिठाई म्हणजे चिग बोरेक (çiğ börek). ही पातळ कणकेची अर्धचंद्राकृती मिठाई असून, तिच्यात कच्चं, मसालेदार मांस भरून पृष्ठभागावर फोड येईपर्यंत तळली जाते. ती हातात धरता येणार नाही इतकी गरम असते. हा पदार्थ अनातोलियाच्या या भागात स्थायिक झालेल्या क्रिमियन तातार कुटुंबांसोबत आला, आणि देशातील सर्वात मोठ्या तातार लोकवस्तीपैकी एक एस्कीशेहिरमध्ये आहे. त्यासोबत आयराण (ayran) मागा, जे खारवलेल्या दह्याचं पेय आहे. हे मिश्रण इथे एका चांगल्या कारणास्तव नेहमीच मिळतं.

या उतारावर दुपारनंतरची वेळ सर्वोत्तम असते. मावळता सूर्य बाजूने रंगवलेल्या दर्शनी भागांवर पडतो आणि प्रत्येक वाकलेला तुळई व झुकलेली ओळ ठळकपणे दाखवतो. मांजरी भिंतींवर बसलेल्या असतात. चहाच्या बागांमध्ये अंगणांत कमी उंचीचे स्टूल मांडलेले असतात. जर पाऊस पडला असेल, तर दगडी फरशी काळवंडते आणि रंग अधिक गडद होतात. हा परिसर इतका लहान आहे की तुम्ही एका तासात संपूर्ण फिरू शकता, आणि इतका चांगला आहे की बहुतेक लोक दोनदा फेरफटका मारतात.

आधुनिक शहराकडे परत जाण्यापूर्वी, वरच्या गल्ल्यांमध्ये एक जागा शोधा आणि मागे वळा. इथून तुम्हाला खाली पसरलेला एस्कीशेहिरचा सपाट नकाशा, त्यातून वाहणारी नदी आणि ट्रामच्या रुळांचे जाळे दिसेल. तुमच्या मागे गल्ल्या कोणत्याही तर्काशिवाय वळतात आणि मागे फिरतात. शहर कसे असावे याच्या दोन वेगवेगळ्या कल्पना, एकावर एक रचलेल्या. क्षणभर तिथेच थांबा आणि तुमच्या मागे तो आवाज चालू राहू द्या.