मार्डिन ओल्ड टाउन

दुपारच्या अखेरचा प्रकाश दगडांवर पडतो आणि संपूर्ण टेकडी मधाच्या रंगाची होऊन जाते. तुमच्या पायाखालच्या पायऱ्या झिजून गुळगुळीत झाल्या आहेत आणि मधोमध किंचित खोलगट झाल्या आहेत. कुठेतरी खाली प्रार्थनेसाठी आवाहन सुरू होते, आणि ते चालू असतानाच दुसऱ्या गल्लीतून चर्चची घंटा वाजते. वेलची घातलेल्या कॉफीचा आणि थंड होणाऱ्या गरम दगडांचा सुगंध दरवळत असतो. मागे वळा आणि जमीन एकदम खाली उतरते, आणि मेसोपोटेमियाचे मैदान दक्षिणेकडे पसरते, जे धुक्यात दिसेनासे होते.

मार्दिन हे एकाच टेकडीच्या तीव्र दक्षिण उतारावर, लांब आडव्या पायऱ्यांच्या स्वरूपात वसलेले आहे. रस्ते उतारावर वर न जाता, उताराला आडवे जातात आणि पायऱ्या व कमानी असलेले मार्ग एका पातळीला दुसऱ्या पातळीशी जोडतात. या रचनेमागे एक नियम आहे जो येथील लोक आजही पाळतात — कोणत्याही घरामुळे मागच्या घराचे दृश्य अडवले जाऊ नये. तो नियम कधी लिहिला गेला असो वा नसो, हे शहर त्याचे पालन करते. जवळजवळ प्रत्येक छप्पर, गच्ची आणि खिडकी त्याच मोकळ्या मैदानाकडे तोंड करून आहे.

इमारतीसाठी वापरलेले बांधकाम साहित्य म्हणजे स्थानिक मऊ चुनखडक. खाणीतून ताजे काढल्यावर ते सहज कापले जाते आणि हवेच्या संपर्कात आल्यावर कठीण होते, म्हणूनच या शहराचा बराचसा भाग केवळ बांधण्याऐवजी कोरलेला आहे. चालताना दाराच्या चौकटी, खिडक्यांच्या कडा आणि कंगोऱ्यांकडे लक्ष द्या. तुम्हाला पिळवटलेले छोटे स्तंभ, गुलाबाच्या फुलांसारखे आकार, भौमितिक गाठींच्या माळा, पानांचे पट्टे आणि अरबी लिपीत कोरलेले शिलालेख आढळतील. मार्दिनमध्ये आजही दगड कोरणारे कारागीर काम करतात आणि काही कार्यशाळांमध्ये तुम्हाला छिन्नीचा आवाज ऐकू येईल.

तुमच्या सभोवतालच्या भाषांकडे लक्ष द्या. या रस्त्यांवर तुम्हाला एकाच संभाषणात तुर्की, कुर्दिश आणि अरबी भाषा ऐकू येतील, आणि काही ठिकाणी सिरियाक ख्रिश्चन कुटुंबांद्वारे बोलली जाणारी अरामाइकची आधुनिक आवृत्ती, 'तुरोयो' सुद्धा ऐकू येईल. मार्दिन हे असे ठिकाण आहे जिथे हे समुदाय खूप काळापासून शेजारी म्हणून एकत्र राहतात. दुकानांची नावे एकापेक्षा जास्त लिपींमध्ये लिहिलेली असतात. जेव्हा येथील लोक म्हणतात की हे शहर मिश्र आहे, तेव्हा त्यांचा अर्थ ते ज्या रस्त्यावर लहानाचे मोठे झाले त्याचे एक साधे वर्णन असतो.

जुन्या शहराच्या मध्यभागी असलेल्या भव्य मशिदीकडे जा. त्याचा पट्टेदार मिनार हे एक असे ओळखचिन्ह आहे जे तुम्हाला जवळजवळ कोणत्याही गल्लीतून दिसेल, आणि त्याचा घुमट एका अरुंद प्रवेशद्वारातून पोहोचता येणाऱ्या अंगणाच्या मागे आहे. या इमारतीचा गाभा मध्ययुगीन शतकांतील आहे, जेव्हा अर्तुकिद घराणे मार्दिनमधून या प्रदेशावर राज्य करत होते. काही मिनिटे अंगणात बसा. रस्त्यापेक्षा इथे तापमान अनेक अंशांनी कमी असते आणि गोंगाट एकदम कमी होतो.

थोड्याशा चढाईनंतर तुम्ही झिंचिरिये मदरसा येथे पोहोचता, ही एक धार्मिक शाळा आहे जी १३८५ मध्ये एका स्थानिक शासकाने पूर्ण केली होती. तलाव असलेल्या अंगणावर दोन पट्टेदार घुमट उभे आहेत आणि एक सुशोभित प्रवेशद्वार आहे. छतावरील टेरेसवर जा. मार्दिन शहर समजून घेण्यासाठी हे सर्वोत्तम ठिकाणांपैकी एक आहे — तुम्हाला टेकडीवरून खाली उतरणारी एकावर एक छपरे दिसतात, त्यानंतर पलीकडचे सपाट मैदान आणि तुमच्या थेट मागे किल्ल्याचा खडक दिसतो.

शहराच्या पश्चिम टोकावर आणखी एक शाळा आहे, कासिमिये मदरसा, जी पंधराव्या शतकात पूर्ण झाली. त्याच्या अंगणात एक लांब, अरुंद पाण्याचा कालवा आहे, जो एका लहान हौदापासून सुरू होतो, पुढे एका डबक्यात रुंद होतो आणि संपतो. येथील मार्गदर्शक याचे वर्णन मानवी जीवनाचे प्रतीक म्हणून करतात — उगम, वाढ आणि अंत. ही इमारत शहरापासून किंचित दूर आहे, त्यामुळे तिच्या गच्चीवरून दिसणारे दृश्य अखंडित आहे आणि सूर्यास्ताच्या वेळी दगड तेजस्वीपणे चमकतो.

एका निवासी गल्लीतील साध्या भिंतीमागे लपलेल्या 'चाळीस हुतात्म्यांच्या चर्च'कडे (Church of the Forty Martyrs) आपला मार्ग शोधा. हे सिरियाक ऑर्थोडॉक्स चर्चचे (Syriac Orthodox Church) आहे, जे एक प्राचीन ख्रिश्चन चर्च असून येथे आजही अरामाइक भाषेच्या एका प्रकारात प्रार्थना केली जाते. येथील कोरीव प्रवेशद्वार, आतील पडदे, चांदीचे दिवे आणि रंगवलेले फलक पाहण्यासारखे आहेत. हुतात्मा म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या चाळीस ख्रिश्चन सैनिकांच्या नावावरून या चर्चला नाव देण्यात आले आहे. येथे प्रार्थना सभा होतात, त्यामुळे शांतपणे आत प्रवेश करा आणि काळजीवाहकाने सांगितलेल्या सूचनांचे पालन करा.

आता 'अब्बारा' (abbara) शोधा. हा स्थानिक शब्द आहे, जो घराखालून जाणाऱ्या आणि दोन रस्त्यांना जोडणाऱ्या कमानीच्या मार्गासाठी वापरला जातो. त्या गल्ल्या अंधाऱ्या, थंड, कधीकधी फक्त खांद्यापुरत्याच रुंद असतात आणि त्या सहसा शहराच्या पूर्णपणे वेगळ्या पातळीवर सूर्यप्रकाशात उघडतात. मुले त्यांचा वापर शॉर्टकट म्हणून करतात. त्यातून सावकाश चाला. एका टोकापासून दुसऱ्या टोकापर्यंत तापमान, आवाज आणि प्रकाशातील बदल हा मार्डिनमधील सर्वात तीव्र शारीरिक संवेदनांपैकी एक आहे.

येथे एक व्यावहारिक तपशील आहे जो पर्यटकांना आश्चर्यचकित करतो. यापैकी अनेक गल्ल्या कोणत्याही वाहनासाठी खूप अरुंद आणि पायऱ्यांसारख्या आहेत, त्यामुळे शहर अजूनही कचरा गोळा करण्यासाठी आणि बांधकाम साहित्य वाहून नेण्यासाठी गाढवांचा वापर करते. त्यांच्या गळ्यात क्रमांकाचे टॅग असतात आणि ते एका विशिष्ट मार्गावर काम करतात. जर तुम्हाला तुमच्या मागे दगडाच्या पायरीवर टापांचा आवाज ऐकू आला, तर स्वतःला भिंतीला चिकटून उभे राहा आणि त्यांना जाऊ द्या. हे पर्यटनासाठी रचलेले नाही; या उतारावर काम करणारी ही एकमेव पद्धत आहे.

बाजारांना एक तास द्या. तांब्याचे कारागीर उघड्या कार्यशाळांमध्ये थाळ्या आणि भांडी घडवत असतात आणि तुम्ही त्यांना पाहण्यापूर्वीच तो आवाज रस्त्यावरून दूरपर्यंत जातो. चांदीचे कारागीर फिलिग्री बनवतात, ही एक अशी कला आहे ज्यात बारीक चांदीच्या तारांना पिळून मोकळ्या नक्षी तयार केल्या जातात, जी या प्रदेशात पिढ्यानपिढ्या तयार केली जात आहे. तुम्हाला जंगली टेरेबिंथ झाडाच्या बियांपासून काढलेल्या तेलापासून बनवलेला साबणही मिळेल, जो खडबडीत हिरव्या ठोकळ्यांच्या स्वरूपात विकला जातो. एक विकत घ्या आणि तुमच्या उर्वरित प्रवासात तुमच्या बॅगला त्याचा सुगंध येत राहील.

दिवसाचा शेवट दक्षिणेकडे तोंड असलेल्या कोणत्याही टेरेसवर करा. मैदान पिवळ्या रंगातून राखाडी-निळ्या रंगात बदलते, सपाट प्रदेशातील दूरवरच्या गावांमध्ये दिवे लागतात आणि तापमान इतके खाली येते की तुम्हाला जॅकेटची गरज भासेल. तुमच्या मागे अंधारात शहर उंचच उंच रचलेले दिसते. खाली, वाटेत एकही टेकडी न येता जमीन सीरियाच्या दिशेने पसरलेली आहे. बाजारपेठेच्या शहरात जिन्यावर उभे राहून इतके दूर पाहता येईल अशी ठिकाणे खूप कमी आहेत. प्रकाश नाहीसा होईपर्यंत तिथेच थांबा.