Stare Miasto w Mardin

Późnym popołudniem światło pada na kamień, a całe zbocze wzgórza przybiera miodowy kolor. Stopnie pod stopami są wytarte i lekko wklęsłe pośrodku. Gdzieś w dole rozbrzmiewa wezwanie do modlitwy, a gdy jeszcze rozbrzmiewa, z innej uliczki dzwoni dzwon kościelny. W powietrzu unosi się zapach kawy z kardamonem i gorącego, chłodzącego kamienia. Odwróć się, a ziemia po prostu opada, a mezopotamska równina ciągnie się na południe, aż znika we mgle.

Mardin zbudowano na stromym południowym zboczu jednego wzgórza, na długich, poziomych tarasach. Ulice biegną w poprzek zbocza, a nie w górę, a schody i sklepione przejścia łączą kolejne poziomy. Za układem ulic kryje się zasada, którą mieszkańcy wciąż powtarzają – żaden dom nie powinien zasłaniać widoku domu za nim. Niezależnie od tego, czy została ona kiedykolwiek spisana, miasto jej przestrzega. Prawie każdy dach, taras i okno wychodzą na tę samą otwartą równinę.

Materiałem budowlanym jest miękki, lokalny wapień. Łatwo się tnie świeżo wydobyty i twardnieje po wystawieniu na działanie powietrza, dlatego tak wiele w tym mieście jest rzeźbionych, a nie tylko budowanych. Podczas spaceru zwróć uwagę na framugi drzwi, obramienia okien i gzymsy. Znajdziesz skręcone kolumnety, rozety, łańcuchy z geometrycznych węzłów, opaski z liści i napisy wycięte w arabskim piśmie. W Mardin nadal pracują kamieniarze, a w niektórych warsztatach słychać dłuta.

Wsłuchaj się w języki wokół siebie. Na tych ulicach możesz usłyszeć w tej samej rozmowie turecki, kurdyjski i arabski, a w kilku miejscach turoyo, współczesną formę aramejskiego, której używają syryjsko-chrześcijańskie rodziny. Mardin od dawna jest miejscem, w którym te społeczności żyją jak sąsiedzi. Sklepy noszą nazwy w więcej niż jednym piśmie. Kiedy ludzie mówią, że miasto jest mieszane, mają na myśli po prostu ulicę, na której dorastali.

Udaj się do Wielkiego Meczetu, w centrum starego miasta. Jego żebrowany minaret to punkt orientacyjny, który można dostrzec z niemal każdej uliczki, a kopuła znajduje się za dziedzińcem, do którego prowadzi wąskie wejście. Rdzeń budynku sięga średniowiecza, kiedy to dynastia Artukidów rządziła tym regionem z Mardinu. Usiądź na dziedzińcu przez kilka minut. Jest o kilka stopni chłodniej niż na ulicy, a hałas gwałtownie cichnie.

Krótkie podejście prowadzi do Medresy Zinciriye, szkoły religijnej ukończonej w 1385 roku przez lokalnego władcę. Dwie żebrowane kopuły wznoszą się nad dziedzińcem z basenem, a zdobiony portal obramowuje wejście. Wejdź na taras na dachu. To jedno z najlepszych miejsc w Mardin, aby zrozumieć miasto — widzisz dach nad dachem schodzącym ze wzgórza, a następnie płaską równinę za nim, a za tobą skałę zamkową.

Na zachodnim krańcu miasta stoi kolejna szkoła, Medresa Kasımiye, ukończona w XV wieku. Na jego dziedzińcu znajduje się długi, wąski kanał wodny, który wypływa z małej niecki, rozszerza się w rozlewisko i kończy. Przewodnicy opisują go jako obraz ludzkiego życia – źródła, rozwoju i końca. Budynek stoi nieco z dala od miasta, dzięki czemu widok z tarasu jest niczym niezakłócony, a kamień mocno lśni o zachodzie słońca.

Dotrzyj do Cerkwi Czterdziestu Męczenników, ukrytej za prostym murem w zaułku mieszkalnym. Należy ona do Syryjskiego Kościoła Ortodoksyjnego, starożytnego kościoła chrześcijańskiego, w którym nadal modlono się w języku aramejskim. Rzeźbione wejście i wewnętrzne zasłony, srebrne lampy i malowane panele są warte odszukania. Nazwa pochodzi od czterdziestu chrześcijańskich żołnierzy, których śmierć męczeńska została zapamiętana. Odprawiane są tu nabożeństwa, więc wejdź cicho i postępuj zgodnie ze wskazówkami dozorcy.

Teraz poszukaj abbary. Tak w lokalnym języku określa się sklepione przejście biegnące pod domem, łączące dwie ulice. Są ciemne, chłodne, czasami sięgają zaledwie na szerokość ramion i zazwyczaj wychodzą na światło słoneczne na zupełnie innym poziomie miasta. Dzieci używają ich jako skrótów. Przechodź przez jeden z nich powoli. Zmiana temperatury, dźwięku i światła między jednym końcem a drugim to jedno z najsilniejszych wrażeń fizycznych, jakie oferuje Mardin.

Oto praktyczny szczegół, który zaskakuje odwiedzających. Wiele z tych uliczek jest zbyt wąskich i zbyt schodkowych dla jakiegokolwiek pojazdu, dlatego miasto nadal korzysta z osłów do zbierania śmieci i przewożenia materiałów budowlanych. Noszą numerowane tabliczki i wyznaczają trasę. Jeśli usłyszysz za sobą tętent kopyt na kamiennych schodach, przylgnij do ściany i pozwól im przejść. Nie jest to inscenizacja turystyczna; to po prostu jedyna metoda, która działa na tym nachyleniu.

Daj targom godzinę. Kotlarze kują tace i garnki w otwartych warsztatach, a dźwięk niesie się ulicą, zanim je zobaczysz. Złotnicy wyrabiają filigran, technikę skręcania cienkiego srebrnego drutu w otwarte wzory, którą ten region wytwarza od pokoleń. Znajdziesz tu również mydło wykonane z oleju tłoczonego z nasion dzikiego terebintu, sprzedawane w surowych, zielonych blokach. Kup jeden, a Twoja torba będzie nim pachnieć do końca podróży.

Zakończ dzień na dowolnym tarasie z widokiem na południe. Równina zmienia kolor z żółtego na szaroniebieski, w wioskach daleko na równinie zapalają się światła, a temperatura spada na tyle, że będziesz chciał założyć kurtkę. Za Tobą miasto piętrzy się w ciemności. W dole ziemia ciągnie się w stronę Syrii bez żadnego wzgórza. Niewiele miejsc pozwala stanąć na schodach w miasteczku targowym i patrzeć tak daleko. Zostań, aż zgaśnie światło.