देयरुलझाफरान मठ

मार्दिनपासून रस्ता वर चढू लागतो आणि आवाज झपाट्याने कमी होतो. तुम्ही फाटकापर्यंत पोहोचता पोहोचता तुम्हाला सुक्या गवतात रातकिड्यांचा आवाज ऐकू येतो आणि बाकी काहीही नाही. इथल्या टेकड्या उघड्या खडकांच्या आणि कमी उंचीच्या झुडपांच्या आहेत, फिकट सोनेरी रंगाच्या, आणि तिथे जवळजवळ सावली नाही. तुमच्या समोरच्या भिंती त्याच दगडाने बांधलेल्या आहेत, त्यामुळे दुरून ती इमारत उताराचाच एक भाग असल्यासारखी दिसते. फाटकाच्या खांबावर हात ठेवा. तो उबदार, गुळगुळीत आणि धुळीने माखलेला आहे.

आंगणात पाऊल टाकताच प्रमाण बदलते. एका मोकळ्या आयताकृती जागेभोवती दोन मजली उंच इमारती उभ्या आहेत, ज्यात कमानी, कोरीव दाराच्या चौकटी आणि मैदानाकडे तोंड असलेली एक विस्तीर्ण दगडी सज्जा आहे. तिथे फुलांची कुंडी आहे. एक मांजर रस्ता ओलांडते. जर प्रार्थना चालू असेल, तर तुम्हाला आतून मंत्रोच्चार ऐकू येऊ शकतो — मंद, संथ, आणि तुर्की, अरबी किंवा कुर्दिश नसलेल्या भाषेत. तुम्ही जे ऐकत आहात ते अरामाइक भाषेचे एक रूप आहे.

हा सिरियाक ऑर्थोडॉक्स चर्चचा एक मठ आहे. हे या प्रदेशातील एक प्राचीन ख्रिश्चन चर्च असून, येथे आजही अरामाइक भाषेत उपासना केली जाते. ही भाषा दोन हजार वर्षांपूर्वी नजीकच्या पूर्वेकडील प्रदेशात बोलल्या जाणाऱ्या भाषेशी संबंधित आहे. त्याचे सिरियाक नाव आठव्या शतकात या जागेची पुनर्बांधणी करणाऱ्या बिशप मोर हनान्यो यांच्या सन्मानार्थ ठेवण्यात आले आहे. ख्रिश्चन लोक सुमारे पाचव्या शतकापासून या टेकडीचा वापर करत आहेत. हा जगातील सर्वात जुन्या आणि सातत्याने कार्यरत असलेल्या मठांपैकी एक आहे.

बहुतेक लोक जे नाव वापरतात, ते 'देयुरुलझाफरान', अरबी भाषेतून आले आहे आणि त्याचा अर्थ 'केशरी मठ' असा होतो. याबाबत दोन स्पष्टीकरणे दिली जातात आणि त्यापैकी एकही सिद्ध झालेले नाही. एका स्पष्टीकरणानुसार, एकेकाळी बांधकामादरम्यान सिमेंटच्या मिश्रणात केशर मिसळले जात असे. दुसऱ्या स्पष्टीकरणानुसार, या उतारांवर केशरी रंगाची फुले उगवत असत. दुपारच्या प्रखर प्रकाशात या दगडाकडे पाहिल्यास, कोणतीही आवृत्ती खरी असली तरी, हे नाव का रूढ झाले हे तुमच्या लक्षात येईल — संपूर्ण परिसर गडद पिवळ्या-केशरी रंगाचा होऊन जातो.

त्याच्या इतिहासातील बऱ्याच काळासाठी हे एका संपूर्ण चर्चचे मुख्यालय होते. ११६० पासून १९३२ पर्यंत, सिरियाक ऑर्थोडॉक्स चर्चचे धर्मगुरू याच खोल्यांमध्ये राहत आणि कारभार पाहत असत. येथून मध्य पूर्व, भारत आणि नंतर युरोपमधील मंडळ्यांना पत्रे पाठवली जात असत. १९३२ मध्ये हे केंद्र सीरियाला हलवण्यात आले आणि आता ते दमास्कसमध्ये आहे. मठाचे कामकाज सुरूच राहिले, परंतु प्रशासकीय केंद्राऐवजी त्याचे स्वरूप अधिक शांत झाले.

तुमचा मार्गदर्शक तुम्हाला बहुधा प्रथम भूमिगत घेऊन जाईल. पायऱ्या खाली एका लहान खोलीत जातात, जिथे खिडक्या नाहीत. छत अतिशय मोठ्या दगडांच्या शिळा एकमेकांना जोडून आणि चुना न लावता तयार केले आहे. एका टोकाला एक लहान छिद्र आहे, ज्यातून प्रकाशाचा झोत आत येतो. स्थानिक परंपरेनुसार, मठ अस्तित्वात येण्यापूर्वीच लोक या खोलीत सूर्याची पूजा करत असत. ते खरे असो वा नसो, ही खोली तिच्यावरील वास्तूपेक्षा निश्चितच जुनी आहे.

जमिनीवर परत आल्यावर, दारांकडे पाहा. त्यापैकी अनेक जड अक्रोडाच्या लाकडाचे आहेत, जे जुने झाल्यामुळे आणि वापरामुळे काळवंडले आहेत. त्यांना लोखंडी खिळे आणि कोरीव पटल बसवलेले आहेत. चर्चचा मुख्य दरवाजा इतका खाली आहे की बहुतेक प्रौढांना त्यातून जाण्यासाठी मान वाकवावी लागते. अनेक जुन्या चर्चमध्ये ही गोष्ट मुद्दामहून केलेली असते. चर्चच्या आत, दगडी सिंहासन, टांगलेले दिवे, गर्भगृहावरील भरतकाम केलेला पडदा आणि वेदीवरील एकाच सुशोभित पट्टीत कोरलेली कमान पाहा.

एका खोलीच्या भिंतींलगत तुम्हाला दगडांनी बंद केलेल्या कोनाड्यांची एक रांग दिसेल. येथे चर्चचे नेतृत्व करणाऱ्या धर्मगुरू आणि बिशपांचे अवशेष ठेवलेले आहेत. अनेक शतकांपासून, एकाखाली एक अशा पद्धतीने, आच्छादक शिळांवर सिरियाक लिपीत नावे आणि तारखा कोरलेल्या आहेत. ही एका संस्थेची संक्षिप्त नोंद आहे. एका टोकाला उभे राहून ती रांग वाचा — तुम्ही एका चर्चचे नेतृत्व पाहत आहात, जे एका भिंतीत कोरलेले आहे.

येथे एक असा तपशील आहे ज्याची लोक क्वचितच अपेक्षा करतात. १८७६ मध्ये, तुम्ही ज्या रस्त्याने आलात त्याच रस्त्याने या मठात एक मुद्रणालय आणले गेले. ते सिरियाक, अरबी आणि ऑट्टोमन तुर्की भाषांमध्ये छापायचे आणि त्या प्रदेशातील समुदायांसाठी धार्मिक पुस्तके व इतर ग्रंथ तयार करायचे. जगाच्या या भागात कार्यरत असलेल्या सुरुवातीच्या छापखान्यांपैकी हा एक होता. हे काळे आणि जड यंत्र, जुनी पुस्तके आणि छपाईचे ठसे ठेवलेल्या एका खोलीत प्रदर्शनासाठी ठेवलेले आहे.

विसावे शतक या प्रदेशातील सिरियाक समाजासाठी कठीण होते. पहिल्या महायुद्धादरम्यान आणि त्यानंतर त्यांची संख्या झपाट्याने घटली, आणि नंतर अनेक कुटुंबे आर्थिक कारणांसाठी आणि सुरक्षेसाठी युरोपमध्ये स्थलांतरित झाली. एकेकाळी सिरियाक-भाषिक असलेली गावे ओस पडली. अलीकडच्या काळात काही कुटुंबे परत आली आहेत आणि त्यांनी आजूबाजूच्या ग्रामीण भागात घरे दुरुस्त केली आहेत. येथील समाज लहान आहे, पण तो काही संग्रहालयातील प्रदर्शन नाही, आणि चर्च अजूनही वापरात आहे.

आज मठात काही धर्मगुरू आणि कर्मचारी राहतात, तसेच सिरियाक भाषा आणि मंत्र शिकण्यासाठी येणारे विद्यार्थीही येथे आहेत. अभ्यागतांचे स्वागत आहे, आणि एक मार्गदर्शक सहसा तुम्हाला गटासह फिरवून आणेल. आपले खांदे आणि गुडघे झाका. जर तुम्ही प्रार्थनेच्या वेळी आलात, तर मधून जाण्याऐवजी मागे थांबा. अंगणात फोटो काढायला सहसा हरकत नाही, पण लोकांचे किंवा प्रार्थनास्थळाचे फोटो काढण्यापूर्वी विचारा.

परत गाडी चालवण्यापूर्वी, बाहेरील बाजूच्या टेरेसच्या कडेपर्यंत चालत जा. खाली पसरलेले सपाट आणि फिकट मैदान दक्षिणेकडे पसरलेले आहे, ज्यावर उन्हाळ्यात धूळ तरंगत असते. तुमच्या मागे कुठेतरी असलेल्या एका दरवाजाचा आवाज वगळता इमारती शांत आहेत. तुमचे लक्ष विचलित करण्यासाठी येथे फारसे काही नाही — वाहतूक नाही, पाट्या नाहीत, संगीत नाही. अनेक लोक खूप काळापासून याच कड्यावर उभे राहून तेच दृश्य पाहत आले आहेत, आणि आता, काही मिनिटांसाठी, तुम्हीसुद्धा तेच पाहत आहात.