Mevlana Museum

By die ingang sal jy dun oortreksels vir jou skoene kry. Trek dit aan en stap deur. Die vloer onder jou verander van klip na mat, en die geluid van die binnehof vervaag onmiddellik. Die lug het 'n dowwe reuk van rooswater en ou wol. Mense beweeg stadig hier, skouer aan skouer, baie met hul handpalms oop in gebed. Sommige is besoekers. Baie is nie. Staan stil vir 'n paar sekondes voordat jy verder ingaan.

Buite, bo die daklyn, verrys 'n gegroefde koepel in diep turkoois. Plaaslike inwoners noem dit die Groen Koepel. Die teëls vang die lig van ver af, en dit is die vorm wat mense in Konya gebruik wanneer hulle aanwysings gee. Daaronder lê die graf van 'n dertiende-eeuse geleerde en digter wie se naam in Turks Mevlana is, wat ons meester beteken. Elders in die wêreld word hy gewoonlik Rumi genoem, en hy is een van die mees geleesde digters in vertaling vandag.

Sy volle naam was Jalal ad-Din. Sy familie het van die oostelike Persiese wêreld gekom en weswaarts getrek en uiteindelik hier gevestig terwyl die Seljuk-sultans vanuit hierdie stad regeer het. Konya was toe die hoofstad van 'n sultanaat wat 'n groot deel van Anatolië beheer het. Sy pa was 'n gerespekteerde prediker, en die sultan het die familie 'n roostuin op hierdie plek gegee. Die pa is in daardie tuin begrawe. Die seun is langs hom begrawe na sy dood in 1273. Alles rondom jou het uit daardie twee grafte gegroei.

Vir die grootste deel van sy volwasse lewe was Rumi 'n konvensionele onderwyser van godsdienstige reg. Studente het gekom om hom te hoor les. Toe, in sy laat dertigs, het 'n rondtrekkende derwisj genaamd Shams van Tabriz in Konya aangekom. Die twee mans het maande in noue gesprek deurgebring. Rumi se studente het dit kwalik geneem. Shams het vertrek, teruggekeer en toe finaal verdwyn onder omstandighede wat niemand ooit vasgestel het nie. Wat seker is, is dat Rumi uit daardie vriendskap gekom het om poësie te skryf, en hy het nie opgehou nie.

Die resultaat vul ses volumes rymende koeplette bekend as die Masnavi, plus duisende korter gedigte. Hy het in Persies gekomponeer, die literêre taal van die streek destyds. Baie daarvan het hy hardop gedikteer terwyl hy geloop het, en skrywers het dit neergeskryf. Van die oudste oorblywende manuskripte sit in glaskaste in hierdie kamers. Die handskrif is klein en egalig. Kyk na die kantlyne – die versiering is deur verskillende hande bygevoeg, soms lank nadat die woorde neergeskryf is.

Na sy dood het sy volgelinge hulself in die Mevlevi-orde georganiseer, een van vele Soefi-broederskappe. Soefi beteken die mistieke tradisie binne Islam, wat direkte ervaring van die goddelike bo die wet alleen stel. Die Mevlevi het in die buiteland bekend geword vir hul draaiseremonie, die sema. Die draaier hou die regterpalm opwaarts en die linkerpalm afwaarts. Die idee is eenvoudig. Wat van bo ontvang word, word na die aarde oorgedra, en die liggaam dien slegs as 'n kanaal.

Die lang kameelhaarhoed wat in die seremonie gedra word, staan vir 'n grafsteen. Die wit romp staan vir 'n doodskleed. Die swart mantel wat aan die begin laat val word, staan vir die graf wat agtergelaat word. Sodra jy dit weet, lees die seremonie minder as 'n opvoering en meer as 'n repetisie vir die dood. Turkse derwisj-losies is in 1925, in die vroeë jare van die Republiek, deur die wet gesluit. Hierdie een het die volgende jaar as 'n museum heropen, en so het die geboue oorleef.

Loop deur die grafkamer. Onder die koepel staan rye klip-senotafe, elk bedek met swaar geborduurde lap. Gesnede tulbande sit bo-op baie van hulle. Die grootte en vorm van die tulband het die rang van die man onder aangedui. Rumi se eie rusplek staan agter 'n silwer skerm wat met fyn rooster bewerk is. Tradisie sê dat sy vader se kis regop gestel is eerder as plat gelê. Neem dit as tradisie eerder as 'n gedokumenteerde feit.

Die groter saal langs die graf is later, onder Ottomaanse bewind, gebou as 'n plek vir die sema. 'n Klein moskee grens daaraan. Die versameling in hierdie kamers sluit gebedsmatte, verligte manuskripte, musiekinstrumente en relieke in wat in fyn metaalhouers gehou word. Soek na die rietfluit, die ney. Dit is uit 'n enkele lengte riet gesny. Die openingsreëls van Rumi se lang gedig beskryf so 'n riet wat huil om die rietbedding waaruit dit geneem is.

Rondom die binnehof loop 'n ry klein koepelkamers. Dit was die selle waar derwisje gewoon het. Verskeie hou nou figure wat die daaglikse roetine uitbeeld - manuskripte kopieer, bid, kos voorberei. Nuwe lede van die orde het nie met musiek of draaiwerk begin nie. Hulle het in die kombuis begin, en die opleidingstydperk het 1001 dae geduur. Baie daarvan het op gewone take gegaan. Eers daarna het onderrig in die seremonie begin. Geduld is as die eerste vaardigheid behandel, nie die laaste nie.

Rumi is op 17 Desember 1273 oorlede. Sy volgelinge het daardie nag Şeb-i Arus, die huweliksnag, genoem omdat hulle sy dood as 'n hereniging eerder as 'n verlies verstaan het. Seremonies word steeds elke Desember in Konya gehou om die datum te vier. As jy daardie week inkom, is die stad vol, hotelle bespreek uit, en die tou buite hierdie deur loop in die straat af. Op ander tye van die jaar is die oggende hier verbasend stil.

Stap terug in die binnehof uit wanneer jy klaar is. Daar is 'n fontein met lopende water en gewoonlik 'n klomp duiwe op die plaveisel. Kyk weer op na die koepel, dan na die mense rondom jou – sommige fotografeer, sommige bid, sommige sit eenvoudig op die lae muurtjie. Daardie mengsel het hier vir 'n baie lang tyd gehou. Neem 'n oomblik op die klip voordat die geraas van die straat weer begin.