Muzeum Mevlany

Przy wejściu otrzymasz cienkie nakładki na buty. Załóż je i przejdź. Podłoga pod tobą zmienia się z kamiennej w dywan, a odgłosy dziedzińca natychmiast cichną. W powietrzu unosi się delikatny zapach wody różanej i starej wełny. Ludzie poruszają się tu powoli, ramię w ramię, wielu z otwartymi w modlitwie dłońmi. Niektórzy to goście. Wielu nie. Zatrzymaj się na kilka sekund, zanim wejdziesz dalej.

Na zewnątrz, ponad linią dachu, wznosi się żłobkowana kopuła w głębokim turkusie. Miejscowi nazywają ją Zieloną Kopułą. Płytki odbijają światło z daleka i to właśnie ten kształt mieszkańcy Konyi używają, wskazując drogę. Pod nią znajduje się grób uczonego i poety z XIII wieku, którego tureckie imię brzmi Mevlana, co oznacza nasz mistrz. W innych częściach świata jest on zazwyczaj nazywany Rumi i jest jednym z najpopularniejszych poetów w dzisiejszych czasach.

Jego pełne imię brzmiało Dżalal ad-Din. Jego rodzina pochodziła ze wschodniego świata perskiego i przeniosła się na zachód, ostatecznie osiedlając się tutaj, gdy sułtani seldżuccy rządzili z tego miasta. Konya była wówczas stolicą sułtanatu, który kontrolował znaczną część Anatolii. Jego ojciec był szanowanym kaznodzieją, a sułtan podarował rodzinie ogród różany w tym miejscu. Ojciec został pochowany w tym ogrodzie. Syn został pochowany obok niego po jego śmierci w 1273 roku. Wszystko wokół wyrosło z tych dwóch grobów.

Przez większość dorosłego życia Rumi był konwencjonalnym nauczycielem prawa religijnego. Studenci przychodzili słuchać jego wykładów. Później, pod koniec trzydziestki, do Konyi przybył wędrowny derwisz imieniem Szams z Tebrizu. Obaj mężczyźni spędzili miesiące na zażyłych rozmowach. Uczniowie Rumiego mieli tego dość. Szams odszedł, wrócił, a potem zniknął na zawsze w okolicznościach, których nikt nigdy nie ustalił. Pewne jest, że Rumi zrodził się z tej przyjaźni, pisząc poezję i nie przestał.

Rezultatem jest sześć tomów rymowanych dwuwierszy znanych jako Masnawi, a także tysiące krótszych wierszy. Pisał w języku perskim, ówczesnym języku literackim regionu. Wiele z nich dyktował na głos, spacerując, a skrybowie je zapisywali. Niektóre z najstarszych zachowanych manuskryptów znajdują się w szklanych gablotach w tych pomieszczeniach. Pismo jest drobne i równe. Spójrzcie na marginesy – zdobienia dodawali różni ludzie, czasami długo po spisaniu tekstu.

Po jego śmierci jego wyznawcy zorganizowali się w zakonie Mewlewi, jednym z wielu bractw sufickich. Sufi oznacza mistyczną tradycję w islamie, która stawia bezpośrednie doświadczenie boskości ponad samym prawem. Mewlewi stali się znani za granicą ze swojej ceremonii przewracania, sema. Osoba przewracająca trzyma prawą dłoń do góry, a lewą do dołu. Idea jest prosta. To, co otrzymuje się z góry, jest przekazywane ziemi, a ciało służy jedynie jako kanał.

Wysoki kapelusz z wielbłądziej sierści, noszony podczas ceremonii, stoi na nagrobku. Biała spódnica symbolizuje całun. Czarny płaszcz zrzucony na początku symbolizuje pozostawiony grób. Kiedy już to wiesz, ceremonia wydaje się mniej widowiskiem, a bardziej próbą przed śmiercią. Tureckie loże derwiszów zostały zamknięte prawnie w 1925 roku, na początku istnienia Republiki. Ta została ponownie otwarta w następnym roku jako muzeum, dzięki czemu budynki przetrwały.

Przejdź do komnaty grobowej. Pod kopułą stoją rzędy kamiennych cenotafów, każdy pokryty ciężką, haftowaną tkaniną. Na wielu z nich spoczywają rzeźbione turbany. Rozmiar i kształt turbanu wskazywały na rangę mężczyzny znajdującego się poniżej. Miejsce spoczynku Rumiego znajduje się za srebrnym ekranem z cienkiej kratownicy. Tradycja głosi, że trumna jego ojca została ustawiona pionowo, a nie płasko. Potraktuj to raczej jako tradycję niż udokumentowany fakt.

Większa sala obok grobowca została zbudowana później, za panowania osmańskiego, jako miejsce sema. Obok znajduje się mały meczet. Kolekcja w tych pomieszczeniach obejmuje dywaniki modlitewne, iluminowane rękopisy, instrumenty muzyczne i relikwie przechowywane w eleganckich metalowych pojemnikach. Szukaj fletu trzcinowego, ney. Jest on wycięty z pojedynczego kawałka trzciny. Pierwsze wersy długiego poematu Rumiego opisują taką trzcinę płaczącą za trzcinowym łożem, z którego została wyjęta.

Wokół dziedzińca ciągnie się szereg małych, zwieńczonych kopułami pomieszczeń. Były to cele, w których mieszkali derwisze. W kilku z nich znajdują się obecnie figury przedstawiające codzienne czynności – przepisywanie rękopisów, modlitwę, przygotowywanie posiłków. Nowi członkowie zakonu nie zaczynali od muzyki ani turlania. Zaczynali w kuchni, a okres szkolenia trwał 1001 dni. Większość z niego obejmowała zwykłe prace domowe. Dopiero potem rozpoczynano naukę ceremonii. Cierpliwość była traktowana jako pierwsza umiejętność, a nie ostatnia.

Rumi zmarł 17 grudnia 1273 roku. Jego wyznawcy nazwali tę noc Şeb-i Arus, nocą poślubną, ponieważ postrzegali jego śmierć jako ponowne spotkanie, a nie stratę. W Konyi co roku w grudniu odbywają się uroczystości upamiętniające tę datę. Jeśli przyjedziesz w tym tygodniu, miasto się zapełnia, hotele są zajęte, a kolejka przed tymi drzwiami ciągnie się ulicą. W innych porach roku poranki są tu zaskakująco ciche.

Po skończeniu, wyjdź z powrotem na dziedziniec. Jest tam fontanna z bieżącą wodą i zazwyczaj stado gołębi na chodniku. Spójrz jeszcze raz na kopułę, a potem na ludzi wokół ciebie — niektórzy robią zdjęcia, inni się modlą, inni po prostu siedzą na niskim murku. Ta mieszanka utrzymuje się tu od bardzo dawna. Poświęć chwilę na kamień, zanim znów rozlegnie się hałas ulicy.