Wyspy Książęce

Zejdź z promu i nasłuchuj, czego brakuje. Nie słychać klaksonów. Nie słychać silników odjeżdżających ze skrzyżowania. Słyszysz dzwonki rowerowe, mewę, cichy pomruk małego pojazdu elektrycznego i kilkaset butów na kamiennym nabrzeżu. Wtedy dociera do ciebie zapach – to sosna – gorąca żywica z lasu na wzgórzu nad portem, zmieszana z wodą morską i smażącą się rybą. Twoje ramiona opadają o centymetr, mimo że nikt cię o to nie prosił.

To Wyspy Książęce, znane po turecku po prostu jako Adalar, co oznacza wyspy. Dziewięć z nich leży na Morzu Marmara, u azjatyckich wybrzeży Stambułu, a cztery obsługują regularne promy pasażerskie. Büyükada jest największa. Heybeliada, Burgazada i Kınalıada są mniejsze i cichsze, mniej więcej w tej kolejności. Przeprawa trwa od jednej do dwóch godzin, w zależności od tego, gdzie wsiądziesz i na który statek uda ci się złapać. Usiądź po prawej stronie, wychodząc na zewnątrz, aby mieć lepszy widok na wybrzeże. Łodzie szybko się zapełniają w letnie weekendy, a ludzie ustawiają się w kolejce na nabrzeżu na długo przed wypłynięciem.

Nazwa nie jest ozdobą. Za czasów panowania bizantyjskiego wyspy te służyły jako miejsce wygnania dla członków rodziny cesarskiej. Zdetronizowany cesarz, niewygodna cesarzowa, brat z prawem do tronu – każdy z nich mógł zostać tu zesłany i zobowiązany do wstąpienia do klasztoru. Usuwało to rywala bez zabijania go i pozwalało mu być wystarczająco blisko, by mógł obserwować. Wyspy pełniły funkcję wygodnego więzienia z widokiem na morze.

Samochody prywatne były tu od dawna zakazane i ta jedna zasada kształtuje wszystko inne. Przez pokolenia środkiem transportu był fayton, konny powóz, a odgłos kopyt na drodze był nieodłączną częścią wizyty. Zakończyło się to w 2020 roku. Po rozprzestrzenianiu się chorób wśród koni i długiej kampanii społecznej na temat ich leczenia, powozy wycofano i zastąpiono pojazdami elektrycznymi. Niektórzy turyści tęsknią za końmi. Koniom, ogólnie rzecz biorąc, wiedzie się teraz lepiej.

Możesz więc iść pieszo, wypożyczyć rower lub wsiąść do jednego z małych autobusów elektrycznych, które okrążają wyspę. Rower to najlepszy wybór na Büyükadzie, jeśli tylko nogi Ci na to pozwolą, ponieważ wzgórza to prawdziwe wzgórza. W niektórych miejscach dostępne są również skutery elektryczne. Niezależnie od tego, z czego skorzystasz, drogi są wąskie, nawierzchnia na niektórych odcinkach nierówna i nic nie porusza się szybko. Ruch uliczny reguluje tu raczej uprzejmość niż sygnalizacja świetlna.

Idź w górę od portu, a zobaczysz domy. Drewniane wille pomalowane na jasne kolory, z rzeźbionymi balkonami, ażurowymi okapami i ogrodami pełnymi fig i mimoz. Większość z nich powstała w XIX wieku, kiedy to greckie, ormiańskie, żydowskie i lewantyńskie rodziny miasta stawiały tu letnie domy, aby schronić się przed upałem. Wiele z nich jest pięknie utrzymanych. Inne stoją zamknięte za zardzewiałymi bramami, z zamkniętymi okiennicami, a przez werandę wyrasta drzewo.

Na szczycie wzgórza na Büyükadzie stoi ogromny drewniany budynek, kilkupiętrowy z szarego drewna z rzędami pustych okien. Francuska firma wybudowała tu hotel i kasyno, ale odmówiono jej pozwolenia na otwarcie. Grecka społeczność prawosławna kupiła budynek i przez dziesięciolecia prowadziła go jako sierociniec, aż do zamknięcia w latach 60. XX wieku. Od tamtej pory stoi pusty. Ludzie często nazywają go największym drewnianym budynkiem w Europie i to stwierdzenie wydaje się prawdopodobne.

Büyükada ma również swoje odniesienie w polityce XX wieku. Po wydaleniu ze Związku Radzieckiego Lew Trocki mieszkał na tej wyspie przez około cztery lata, od 1929 roku. Napisał tu historię rewolucji rosyjskiej, łowił ryby z lokalnym przewoźnikiem i przyjmował nieustanny strumień zagranicznych gości. Dom, w którym mieszkał, stoi opuszczony na uliczce za główną drogą. Nikt w terminalu promowym o nim nie wspomni. Zapytaj mieszkańca, a wskaże ci go.

W pobliżu szczytu najwyższego wzgórza na Büyükadzie znajduje się mały kościółek poświęcony św. Jerzemu. Dwa razy w roku tysiące ludzi wspina się do niego stromą ścieżką. Wielu rozwija szpulkę nici podczas marszu, rozkładając ją po ziemi przez całą drogę, i wypowiada życzenie, gdy dociera na szczyt. Tłum składa się z chrześcijan i muzułmanów jednocześnie. Nikt nie spisał zasad tego rytuału. Wszyscy je po prostu znają.

Po przepłynięciu łodzią jeden przystanek dalej do Heybeliady tempo znów spada. Szkoła morska zajmuje linię brzegową w pobliżu molo. Na jednym ze wzgórz stoi szkoła teologiczna Halki, która kształciła prawosławnych księży przez ponad wiek. Została zamknięta prawnie w 1971 roku i nigdy nie zezwolono jej na ponowne otwarcie, choć budynki i biblioteka są utrzymywane w gotowości. Jej przyszłość wciąż pojawia się w rozmowach dyplomatycznych między rządami.

Większość wzniesień porastają lasy sosnowe, a latem zapach żywicy staje się na tyle intensywny, że można go poczuć. To również sprawia, że ogień stanowi poważne zagrożenie, a jedna z wysp straciła w ostatnich latach duży obszar lasu w pożarze. Na skałach zbudowano małe plaże i kluby pływackie, z których większość pobiera opłatę za leżaki i prysznice. Woda jest zimniejsza, niż się wydaje, i bardziej przejrzysta, niż można by się spodziewać po mieście tej wielkości. Doświadczeni pływacy przypływają wcześnie, zajmują płaską skałę i pozostają na niej przez większość dnia.

Jeśli uda Ci się wrócić późnym promem, weź go z powrotem. Wyspa oddala się za łodzią, w drewnianych domach zapalają się światła, a hałas miasta stopniowo powraca po drugiej stronie wody. Przez kilka godzin byłeś w miejscu bez ruchu, co jest rzadkością w Stambule. Stań na rufie i obserwuj kilwater. Linia horyzontu przed Tobą staje się coraz jaśniejsza. Wkrótce usłyszysz pierwszy klakson samochodu.