Prinse-eilande

Klim van die veerboot af en luister vir wat ontbreek. Daar is geen motortoeters nie. Geen enjins wat van 'n aansluiting af wegtrek nie. Jy hoor fietsklokkies, 'n meeu, die sagte gehuil van 'n klein elektriese voertuig, en 'n paar honderd skoene op 'n klipkaai. Dan bereik die reuk jou, en dit is denne - warm hars uit die bos op die heuwel bokant die hawe, gemeng met seewater en braaiende vis. Jou skouers sak 'n sentimeter sonder dat jy gevra word.

Dit is die Prinse-eilande, in Turks eenvoudig bekend as Adalar, wat die eilande beteken. Nege van hulle lê in die See van Marmara, langs die Asiatiese kant van Istanbul, en vier ontvang gereelde passasiersveerbote. Büyükada is die grootste. Heybeliada, Burgazada en Kınalıada is kleiner en stiller in ongeveer daardie volgorde. Die oorvaart duur tussen een en twee uur, afhangende van waar jy klim en watter boot jy daarin slaag om te vang. Sit aan die regterkant terwyl jy uitgaan vir die beter uitsig oor die kus. Die bote vul vinnig op somernaweke, en mense staan lank voor vertrek in die ry op die kaai.

Die naam is nie dekoratief nie. Onder Bisantynse bewind het hierdie eilande as 'n plek van ballingskap vir lede van die keiserlike familie gedien. 'n Afgesitte keiser, 'n ongerieflike keiserin, 'n broer met 'n aanspraak op die troon – enigeen van hulle kon hierheen gestuur word en 'n klooster binnegaan. Dit het 'n mededinger verwyder sonder om hom dood te maak, en dit het hom naby genoeg gehou om te kyk. Die eilande het as 'n gemaklike tronk met 'n see-uitsig gedien.

Privaat motors is lank reeds hier verbied, en daardie een reël vorm alles anders. Vir geslagte was die vervoer die fayton, 'n perdekar, en die geluid van hoewe op die pad was deel van die besoek. Dit het in 2020 geëindig. Nadat siekte onder die perde versprei het, en na 'n lang openbare veldtog oor hul behandeling, is die karre onttrek en met elektriese voertuie vervang. Sommige besoekers mis die perde. Die perde vaar nou, op die geheel, beter.

So jy stap, of huur 'n fiets, of neem een van die klein elektriese busse wat 'n sirkel om die eiland ry. ’n Fiets is die beste keuse op Büyükada as jou bene saamstem, want die heuwels is regte heuwels. Elektriese bromponies is ook op plekke beskikbaar. Wat jy ook al gebruik, die paaie is smal, die oppervlak is ongelyk in dele, en niks beweeg vinnig nie. Verkeer hier word eerder deur beleefdheid as deur seine gereël.

Stap van die hawe af op en die huise begin. Houtvilla's geverf in ligte kleure, met gekerfde balkonne, fretwerk onder die dakrand, en tuine vol vye en mimosa. Die meeste is in die negentiende eeu gebou, toe Griekse, Armeense, Joodse en Levantynse families van die stad somerhuise hier buite opgerig het om die hitte te ontsnap. Baie word pragtig onderhou. Ander sit toegesluit agter geroeste hekke, luike toe, met 'n boom wat deur die stoep groei.

Op 'n heuweltop op Büyükada staan 'n enorme houtgebou, verskeie verdiepings van grys hout met rye leë vensters. 'n Franse maatskappy het dit as 'n hotel en casino opgerig, en toestemming om dit oop te maak is geweier. Die Grieks-Ortodokse gemeenskap het die gebou gekoop en dit vir dekades as 'n weeshuis bedryf, totdat dit in die 1960's gesluit is. Dit staan sedertdien leeg. Mense noem dit dikwels die grootste houtgebou in Europa, en daaronder voel daardie bewering aanneemlik.

Büyükada bevat ook 'n voetnoot in twintigste-eeuse politiek. Na sy uitsetting uit die Sowjetunie het Leon Trotsky vanaf 1929 ongeveer vier jaar op hierdie eiland gewoon. Hy het sy geskiedenis van die Russiese rewolusie hier geskryf, saam met 'n plaaslike bootman gaan visvang en 'n bestendige stroom buitelandse besoekers ontvang. Die huis wat hy gebruik het, staan vervalle op 'n laan agter die hoofpad. Niemand by die veerbootterminaal sal dit noem nie. Vra 'n inwoner en hulle sal wys.

Naby die bopunt van die hoogste heuwel op Büyükada is daar 'n klein kerkie wat aan Sint Joris gewy is. Twee keer per jaar klim duisende mense die steil paadjie daarheen. Baie rol 'n spoel gare af terwyl hulle loop, lê dit die hele pad langs die grond en maak 'n wens wanneer hulle bo kom. Die skare is Christen en Moslem saam. Niemand het die reëls van hierdie ritueel neergeskryf nie. Almal ken hulle eenvoudig.

Neem 'n boot een halte verder na Heybeliada en die tempo daal weer. 'n Vlootskool beset die kuslyn naby die pier. Op een van die heuwels staan die teologiese skool van Halki, wat Ortodokse priesters vir meer as 'n eeu opgelei het. Dit is in 1971 deur die wet gesluit en is nooit toegelaat om weer oop te maak nie, alhoewel die geboue en die biblioteek gereed gehou word. Die toekoms daarvan kom steeds ter sprake in diplomatieke gesprekke tussen regerings.

Dennebosse bedek die meeste van die hoë grond, en in die somer word die harsreuk sterk genoeg om te proe. Dit maak vuur ook 'n ernstige gevaar, en een van die eilande het die afgelope paar jaar 'n groot gebied van die woud aan 'n brand verloor. Daar is klein strande en swemklubs wat op die rotse gebou is, waarvan die meeste 'n fooi vra vir 'n sonbed en 'n stort. Die water is kouer as wat dit lyk en helderder as wat jy sou verwag langs 'n stad van hierdie grootte. Gereelde swemmers arriveer vroeg, eis 'n plat rots op en bly die meeste van die dag daarop.

Neem die laat veerboot terug as jy dit kan regkry. Die eiland skuif agter die boot weg, ligte gaan aan in die houthuise, en die geraas van die stad keer geleidelik oor die water terug. Vir 'n paar uur was jy êrens sonder verkeer, wat 'n ongewone ding is om te sê van enige deel van Istanbul. Staan agterop en kyk na die kielwater. Die stadshorison voor jou word al hoe helderder. Jy sal binnekort die eerste motor se toeter hoor.